รักษาตาแห้ง เคืองตา แสบตา

ตาแห้งคืออะไร

ตาแห้งไม่ได้แปลว่า “ไม่มีน้ำตา” เสมอไป แต่หมายถึงภาวะที่ผิวดวงตาไม่ได้รับการหล่อลื่นอย่างเพียงพอ ซึ่งเกิดได้จากสองทางคือ ผลิตน้ำตาน้อยเกินไป หรือ น้ำตาระเหยเร็วเกินไป และในทางปฏิบัติ กลุ่มที่พบมากที่สุดคือกลุ่มหลัง

น้ำตาของเราไม่ได้มีแค่น้ำ แต่ประกอบด้วยสามชั้นซ้อนกัน คือ ชั้นเมือกที่ติดกับผิวตา ชั้นน้ำตรงกลาง และชั้นน้ำมันบางๆ ที่ปิดอยู่ด้านนอกสุด ชั้นน้ำมันนี้มาจากต่อมไขมันไมโบเมียนที่ฝังอยู่ในเปลือกตาบนและล่าง ทำหน้าที่เหมือนฝาปิดไม่ให้น้ำตาระเหยหายไปเร็วเกินไป

ทำไมกว่า 90% ของคนตาแห้ง จึงแก้ไม่หายด้วยน้ำตาเทียม

เมื่อต่อมไขมันไมโบเมียนอุดตัน ชั้นน้ำมันจะบางลงหรือหายไป น้ำตาที่ผลิตออกมาจึงระเหยเกือบทันที ต่อให้หยอดน้ำตาเทียมเพิ่มเข้าไปเท่าไร มันก็ระเหยไปเรื่อยๆ เพราะไม่มีฝาปิด นี่คือเหตุผลที่คนไข้จำนวนมากบอกว่า “หยอดแล้วดีขึ้นแค่สิบนาที”

สิ่งที่น่ากังวลกว่านั้นคือ ต่อมไขมันที่อุดตันเป็นเวลานาน จะฝ่อและตายไปอย่างถาวร เราเคยพบคนไข้ที่มาตรวจครั้งแรกด้วยอาการตาแห้ง แล้วพบว่าต่อมไขมันเสียหายไปแล้วกว่าครึ่ง ทั้งที่เจ้าตัวคิดว่าเป็นแค่ตาล้าธรรมดา และต่อมที่ตายแล้วไม่สามารถทำให้ฟื้นกลับมาได้ เราจึงย้ำเสมอว่าอย่าปล่อยอาการตาแห้งไว้นาน

อาการแบบไหนที่ควรมาตรวจ

• แสบตา เคืองตา รู้สึกเหมือนมีเม็ดทรายอยู่ในตา
• ตาล้าเร็ว อ่านหนังสือหรือดูจอได้ไม่นานก็ต้องพัก
• ต้องหยอดน้ำตาเทียมบ่อยขึ้นเรื่อยๆ และหยอดแล้วดีขึ้นไม่นาน
• ตาแห้งแต่กลับมีน้ำตาไหลบ่อย โดยเฉพาะเวลาโดนลมหรือแอร์
• ตื่นเช้ามาตาแฉะ มีคราบขี้ตาติดที่โคนขนตา
• มองไม่ชัดเป็นพักๆ กะพริบตาแล้วชัดขึ้นชั่วครู่
• ใส่คอนแทคเลนส์แล้วทนได้สั้นลงกว่าเดิมมาก
• ตากุ้งยิงหรือตุ่มที่หนังตาขึ้นซ้ำๆ

ใครเสี่ยงตาแห้งมากกว่าคนอื่น

• คนที่ใช้คอมพิวเตอร์ แท็บเล็ต หรือมือถือเป็นเวลานานทุกวัน
• ผู้หญิงวัยหมดประจำเดือน เพราะฮอร์โมนมีผลต่อการทำงานของต่อมไขมัน
• คนที่แต่งตาเป็นประจำ ใส่ขนตาปลอม ต่อขนตา หรือใช้มาสคาร่ากันน้ำ
• ผู้ใส่คอนแทคเลนส์ระยะยาว
• ผู้ที่ทำงานกลางแดดและลม หรืออยู่ในห้องแอร์ตลอดวัน
• ผู้ที่มีโรคผิวหนังบริเวณใบหน้า เช่น โรคผิวหนังอักเสบ หรือโรซาเชีย
• ผู้ที่ใช้ยาบางชนิด เช่น ยาแก้แพ้ ยาลดความดันบางกลุ่ม หรือยาคุมกำเนิด

แนวทางการรักษา

แพทย์จะเลือกวิธีรักษาตามสาเหตุที่ตรวจพบ ซึ่งมักใช้หลายอย่างร่วมกัน ได้แก่

• สปาตา (Lid Spa) — ประคบอุ่น นวดรีด และทำความสะอาดขอบเปลือกตา เพื่อเปิดต่อมไขมันที่อุดตัน เป็นการรักษาที่ต้นเหตุโดยตรง อ่านรายละเอียดสปาตา
• ยาหยอดตาที่เหมาะกับชนิดของตาแห้ง — น้ำตาเทียมมีหลายสูตร ทั้งแบบมีสารกันเสียและไม่มีสารกันเสีย รวมถึงยาลดการอักเสบของผิวตาสำหรับผู้ที่มีการอักเสบร่วมด้วย
• การทำความสะอาดขอบเปลือกตาที่บ้าน — แพทย์จะสอนวิธีประคบอุ่นและเช็ดขอบเปลือกตาให้ทำต่อเนื่องเองที่บ้าน ซึ่งมีผลต่อความสำเร็จของการรักษามาก
• ปรับพฤติกรรมและสภาพแวดล้อม — เช่น ตำแหน่งจอ ทิศทางลมแอร์และพัดลม การพักสายตา และการฝึกกะพริบตาให้สุด

ดูแลตัวเองที่บ้านอย่างไร

• ประคบอุ่นบริเวณเปลือกตาวันละ 5–10 นาที เพื่อให้ไขมันที่แข็งตัวอ่อนลง
• ใช้กฎ 20-20-20 คือทุก 20 นาที มองไกลราว 6 เมตร นาน 20 วินาที
• ตั้งใจกะพริบตาให้สุด โดยเฉพาะขณะใช้จอ
• เลี่ยงให้ลมแอร์หรือพัดลมเป่าเข้าหน้าโดยตรง
• ล้างเครื่องสำอางบริเวณดวงตาให้สะอาดทุกคืน
• ดื่มน้ำให้เพียงพอ และพักสายตาก่อนนอน

หากทำตามนี้แล้วอาการยังไม่ดีขึ้นภายใน 2–4 สัปดาห์ หรืออาการรบกวนชีวิตประจำวัน ควรมาให้จักษุแพทย์ตรวจดูต่อมไขมันเปลือกตาโดยตรง